Laureat nagrade „Miodrag Bulatović“ za najbolji roman objavljen u 2023/2024. godini, koju dodeljuje Javna ustanova (JU) Narodna biblioteka „Njegoš“ iz Nikšića je dr Dejan Ognjanović za knjigu Zadušnice.

Nagrada, o kojoj je odlučivao međunarodni žiri u sastavu prof. dr Gojko Tešić, predsednik žirija, i prof. dr hab. Boguslav Zjelinski, prof. dr Andrea Lešić-Tomas, prof. dr Miranda Levanat-Peričić i doc. dr Tamara Labudović, članovi, dodeljuje se za najbolji roman u kategoriji karnevalske, groteskne i fantastične književnosti.

Nagrada će Ognjanoviću, koga često nazivaju „doktorom horora“ biti dodeljena u okviru IV Karnevala romana koji u Nikšiću organizuje Biblioteka „Njegoš“, a koji će ove godine biti održan od 31. maja do 3. juna.

Radnja romana se dešava pretežno na jugoistoku Srbije, u Nišu i ruralnoj okolini, gde tokom jesenjih zadušnica mrtvi ustaju iz grobova i započinju vanredno stanje i haos. A haos je u Srbiji, kako je zapisao autor, prirodno stanje. Roman Zadušnice, prema rečima Ognjanovića, ima „najizrazitije primese humora“, u njegovom dosadašnjem opusu, koji je „veoma crn, često i morbidan“.

„Roman Zadušnice Dejana Ognjanovića predstavlja inovativnu i originalnu književnu verziju ispisanu na filmskoj matrici popularnih žanrova tzv. zombi apokalipse i survival horora. Premda tema epidemije nemrtvih kao podtekst priziva Romerove filmske priče Noć živih mrtvaca (1968) i Zora živih mrtvaca (1974), ovaj roman nadilazi tu početnu inspiraciju da bi se realizirao kao temeljit obračun s metaforama smrti, čvrsto usidren u političkom životu Srbije u postpandemijskom vremenu, nakon što su okolnosti novog normalnog stvorile sve preduvjete za osebujni mundus inversus“, zapisao je o nagrađenom delu prof. dr Levanat-Peričić.

„Pod krinkom komičkog horora, sa raskošnim poznavanjem historije horor podžanrova o zombijima i o vampirima, Dejan Ognjanović je napisao rijetko britku političku satiru“, smatra prof. dr Andrea Lešić.

„Poput ritualnog smijeha, karnevalski smijeh u ovom Ognjanovićevom tekstu ostvaruje snažnu i jasnu funkciju – a to je neminovnost obnove. Deformisana i destruktivna zemlja dovedena je do ruba ljudskog ili do vrhunca otuđenosti od ljudskog i kao takva opstati može samo ako se ponovo rodi. Smrt je ono što prethodi rođenju u duhu karnevalske maksime Mihaila Bahtina: ’Svako rođenje je bremenito smrću, a smrt novim rođenjem’“, zapažanje je doc. dr Tamare Labudović.

„Roman Zadušnice dio je šireg trenda promišljanja o krizi zapadne civilizacije i svim tradicionalnim vrijednostima koje su se u umjetnosti izrazile kasnijim umjetničkim pobunama, uglavnom dadaizmom, kao i tradicijom nadrealizma koju su dijelili Bulatović i Ognjanović. Slogani apologije smrti, ali i negacije smrti, jer ’smrt ne staje’, ’smrt je isto što i smrt’, ciklički ritam prirode, gdje ništa ne umire – čine stup romanesknog svijeta Dejana Ognjanovića“, kaže prof. dr hab. Boguslav Zjelinjski.

„Nesporno, Zadušnice su blistav i politički roman savremenosti kao svedočanstvo koje govori o grotesknosti, crnoj fantastici i hororu koji živimo… Važan trenutak novog srpskog romana, i nekog novog ‘crnog’ talasa“, mišljenje je Gojka Tešića.

„Uprkos snažnim grotesknim momentima, u izvesnom smislu je ovo moj najcrnji roman, jer opisuje Srbiju kao zemlju mrtvih, zemlju u kojoj je život (skoro) nemoguć. Ukratko, ako tu ima nekog humora on je ponajviše u duhu Tomasa Bernharda i Vilijama Barouza, samo sa malo više zgražavajućih prizora“, naveo je Ognjanović.

Na svom blogu pisac je objasnio da je roman Zadušnice duboko ukorenjen u ovdašnjem ambijentu i mentalitetu i da, onako kako je zamišljen i insceniran, nigde drugo ne bi mogao da se odigra, a dodatnu draž unosi činjenica da se radnja romana odvija u niškom kraju i da obiluje južnjačkim dijalektom.

Pogovor za roman, pod nazivom „Veseli domaći horor“, napisao je Ilija Bakić, pisac i kritičar, koji je naglasio da su „Ognjanovićeve stilske vežbe na temu oživelih mrtvaca uspele da žanrovske obrasce izdignu iz rutinske oveštalosti zahvaljujući visprenom insistiranju na veselom lokalnom koloritu koji ovim pričama donosi dobrodošlu notu razgaljujuće grotesknosti“.

U knjizi se nalazi i odjavna reč autora o nastanku i inspiraciji za horor roman koji govori, kako je Ognjanović naveo, „o (ne)životu u Srbiji“, a tu je i spisak pretplatnika.

Dejan Ognjanović je pisac, filmski i književni kritičar, prevodilac, esejista. Doktorirao je 2012. na Filozofskom fakultetu u Beogradu s temom „Istorijska poetika horor žanra u anglo-američkoj književnosti”. Objavio je studije Faustovski ekran, U brdima, horori, Studija strave, Poetika horora, Više od istine: Kadijević o Kadijeviću, The Weird World of H.P. Lovecraft i Kult Gula, četiri romana, Naživo, Zavodnik, Prokletije i Zadušnice, kao i zbirku priča Divlja kapela. Filmske kritike i eseje objavljivao je u vodećim srpskim časopisima, kao i u inostranim magazinima, popularnim knjigama i akademskim zbornicima. Stalni je saradnik vodećeg svetskog horor magazina Rue Morgue od 2010, a urednik je edicije „Poetika strave“ u Orfelinu od 2015. godine. Bio je u najužem izboru za vodeću svetsku horor nagradu „Brem Stoker“ 2022. godine, u kategoriji eseja, a za najbolji članak o klasičnom hororu dobio je nagradu „Rondo Hatton“ (2023).

Izvor: Vijesti.me