Srpski filmski reditelj, scenarista i istoričar umetnosti Đorđe Kadijević preminuo je u 94. godini, ostavivši za sobom jedan od najznačajnijih autorskih opusa u istoriji domaće kinematografije. Vest o njegovoj smrti objavila je Jugoslovenska kinoteka, a od velikana srpskog filma opraštaju se brojne kulturne ustanove i filmski stvaraoci.

Đorđe Kadijević rođen je 6. januara 1933. u Šibeniku, a deo njegovog rada pripada crnom talasu jugoslovenske kinematografije. Diplomirao je istoriju umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu, a profesionalnu karijeru započeo je kao likovni kritičar i publicista, da bi se od kraja šezdesetih godina posvetio filmu i televiziji.

Proslavio se filmovima Leptirica (1973), kao i ostvarenjima Sveto mesto (1990), Praznik (1967) i Čovek koji je pojeo vuka (1981). Ostavio je dubok trag na televiziji kao reditelj serije Vuk Karadžić (1987–1988), koja je dobila je nagradu Gran pri Evrope na festivalu u Rimu kao najbolja evropska serija i predstavlja jedan od vrhunaca jugoslovenske televizijske produkcije.

Za svoje stvaralaštvo dobio je brojna priznanja, uključujući Sretenjski orden Republike Srbije 2020. godine, nagradu za životno delo „Dositej Obradović” 2024. godine, kao i „Zlatni pečat”, najviše priznanje Jugoslovenske kinoteke.

Ljubitelji fantastike pamtiće Kadijevića kao autora filmova koji su oblikovali domaći horor i dokazali da književnost može biti snažan temelj filmske strave. Njegova kultna Leptirica (1973), nastala prema pripoveci Milovana Glišića „Posle devedeset godina“, već decenijama važi za kamen temeljac srpskog horor filma, dok se među njegova najznačajnija žanrovska ostvarenja ubraja i Sveto mesto (1990) inspirisano pripovetkom„Vij“ Nikolaja Gogolja. Ovom nizu pripadaju i televizijski filmovi Devičanska svirka (1973), snimljen prema pripoveci „Alpurarijska svirka“ Ivana Raosa, kao i niz drugih ostvarenja u kojima je fantastično prožeto metafizičkim i folklornim motivima.

Iako se Leptirica gotovo bez izuzetka navodi kao prvi srpski horor film, u istraživanju objavljenom u šestom broju časopisa Književna fantastika (2019) ukazuje se da Kadijevićev doprinos istoriji domaćeg horora počinje još ranije. U tekstu „Marijini darovi: 50 godina od prvog srpskog i jugoslovenskog horor filma”, autori Marija Stanojević i Mihajlo Vitezović (direktori festivala horor filma Odraz strave) ukazuju na to da televizijski film Darovi moje rođake Marije iz 1969. godine, nastao prema pripoveci Momčila Nastasijevića „Zapis o darovima moje rođake Marije”, zapravo predstavlja prvi srpski i jugoslovenski horor, četiri godine stariji od Leptirice. Autori ga određuju kao prvo domaće ostvarenje psihološkog horora i ističu da je njegov značaj decenijama ostao nepravedno zanemaren.

U istom tekstu detaljno se razmatra Kadijevićev odnos prema književnom predlošku, način na koji je u filmu sačuvao metafizičku atmosferu Nastasijevićeve proze, kao i razlozi zbog kojih je ovo pionirsko ostvarenje ostalo u senci njegovih kasnijih, popularnijih filmova.

Tekst „Marijini darovi: 50 godina od prvog srpskog i jugoslovenskog horor filma” možete u celosti pročitati na sajtu Art-Anima.