U emisiji Kulturni centar, emitovanoj 21. januara 2026. godine na Drugom programu RTS-a, predstavljena je studija dr Dejana Ognjanovića Dolazak horora – Književnost.

U prilogu koji je pripremila književna kritičarka Ana Marija Grbić ukazuje se na značaj i svrhu ove knjige kao ambicioznog, sistematičnog i lično intoniranog pokušaja da se po prvi put u domaćem kontekstu celovito sagleda istorija, recepcija i savremena pozicija horor književnosti u Srbiji.

Istaknuto je i da knjiga nije puka istoriografija žanra, već rezultat dugotrajnog „arheološkog“ rada na rasutim i često marginalizovanim izvorima, kao i autorove potrebe da, kroz duhovit i oštar kritičarski glas, razgradi lokalne kriterijume vrednovanja i doprinese ozbiljnijoj afirmaciji horora i fantastike u glavnim tokovima domaće književnosti.

U nastavku teksta donosimo celovit prikaz knjige Dolazak horora, koji potpisuje Ana Marija Grbić.

U drugoj polovini 2025. godine, u okviru Orfelin izdavaštva, objavljena je nova knjiga Dejana Ognjanovića. Dolazak horora obimno je delo u kojem autor pokušava da prikaže sve važne književne manifestacije pomenutog žanra.

A knjigu započinje gotovo nušićevski, duhovitom opaskom kojom odmah upućuje na kapacitet subjektivnih doživljaja književnih pojava, ali najavljuje i narativ koji se udaljava od hermetičnog teorijskog jezika.

Ognjanović u uvodnoj reči navodi: „Dođe tako trenutak u životu kada čovek oseti da je ono iza njega duže a verovatno i lepše i bolje od onoga ispred.“

Knjiga se sastoji od trinaest poglavlja, koja su podeljena u tri veće celine: „Horor pre horora“, „Dolazak horora“ i „Horor je došao“. U prvom delu knjige, Ognjanović prati recepciju žanra na našim prostorima od pojave Strašne knjige 1914. godine, pa preko prihvatanja prevoda različitih čitanja Poa, navodi vredne i manje vredne osvrte, uvodnike, pogovore i predgovore domaćih autora, kao što su Stanislav Vinaver, Isidora Sekulić i Zoran Mišić, opisujući krug oko onoga što se može razumeti kao prevodna fantastična književnost.

Čitaoca knjige Dolazak horora možda iznenadi njen obim i brojnost izvora koje autor koristi prilikom sistematizovanja horor i fantastične književnosti. Valja, ipak, imati na umu pregalački, arheološki rad prilikom iznalaženja pomenutih izvora. Onda kada se ne radi o obimnijim i relevantnijim studijama koje su posvećene žanru, Ognjanović se služi časopisima i antologijama, kratkim predgovorima i retkim kritičkim osvrtima, koji možda ne bi ni bili deo proučavanja autora, koji se bavi, na primer, delima srpskog realizma. Takođe, Ognjanović se koristi zapisima u horor književnosti 20. i 21. veka. Dakle, u pitanju je obiman vremenski period koji bi podrazumevao mnogo razgranatiju i, u krajnjem slučaju, već u nekoliko navrata sistematizovanu građu.

Autorova želja za sistematizacijom, koja bi objasnila i trenutne književne karakteristike horor žanra u Srbiji, praćena je ličnim pobudama, koje podrazumevaju i piščeve pripovedačke tendencije. Duhovit, neretko ironičan, Ognjanovićev kritičarski izraz tvori od, na prvi pogled šture gotovo istoriografske građe, živo tkivo ličnog iskustva.

U knjizi se analizira i rad značajnih pisaca, prevodilaca, izdavača, koji će se u 20. a našto češće u 21. veku opredeliti za žanr fantastike ili horora. Ognjanović se neretko zaoštreno kritički odnosi prema njihovom radu, do tančina analizirajući njihova delovanja na polju književnog žanra horora i fantastike. Na ovaj način, autor se odeljuje od ustaljene i neretko štetne maksime čija formula glasi: „To je dobra knjiga, film, predstava, teorijski tekst za domaće standarde.“

Sameravajući standarde naše periodike i teorije sa anglo-saksonskim materijalom, Ognjanović izbegava proizvoljnost povoljnijeg definisanja u skladu sa lokalnim mogućnostima ili nemogućnostima. Ratove devedesetih godina, savremeno izdavaštvo, prevodna književnost i njeni dometi – sve to će kontekstualizovati poziciju i recepciju horor književnosti u sadašnjici i možda ovakva literatura u budućnosti dovede do veće afirmacije žanra u glavnim tokovima srpskog stvaralaštva.

Ana Marija Grbić

Izvor: RTS / Ana Marija Grbić